IMPACT

De overeenkomsten tussen crisismanagement en projectmanagement

Enige weken in de intelligente lockdown vroeg Marcel, onze voorzitter, mij naar de overeenkomsten tussen crisismanagement en projectmanagement. Intrigerende vraag, die ik als bestuurslid voor onderwijs en onderzoek niet vanaf de heup wil antwoorden.

Voor hen die het meegemaakt hebben, op het IPMA World Congres in Rotterdam hadden we een spreker van de Verenigde Naties die heel mooi illustreerde wat op hoofdlijnen de verschillen zijn: waar in crisissituaties tekort is aan alles, en alles Agile geregeld moet worden, kan een project planmatig aan de slag. Uiteraard weten we dat de meeste projecten ook tekorten hebben; aan budget, aan tijdig beschikbare medewerkers en regelmatig ook aan managementsupport. Maar het is toch anders. Nicoline Mulder (Value Based Projectmanagement) heeft onderzoek gedaan naar chaordisch projectmanagement. Dit komt redelijk in de buurt van wat er nu gebeurt in Nederland. Aan de hand van haar elf interventies beschouw ik hoe onze regering het aanpakt. “Alleen samen krijgen we corona onder controle” De eerste drie interventies gaan over het creëren van gezamenlijke waarden, een gedeeld doel en een visie hoe. Mark Rutte en de regeringspartijen doen daar veel aan. “Eerst de volksgezondheid, dan de rest” en “Alleen samen krijgen we corona onder controle”. Groepsimmuniteit leek het hogere doel te zijn. Hameren op intelligentie in de lockdown, samen voorkomen dat we een volledige lockdown nodig hebben. Hier lijken ze de adviezen op te volgen. De vierde interventie is het hanteren van een ontwikkelgerichte benadering. Vanaf het begin wordt door de regering aangegeven dat er veel onduidelijk is en dat er telkens aanpassingen in de situatie nodig zijn. Dat nieuwe informatie zal leiden tot aanpassingen in de aanpak en de te nemen stappen. Het is ook duidelijk dat veel stakeholders zo’n benadering vervelend vinden. Werk vanuit vertrouwen vanuit beide kanten (5). In het begin kreeg de overheid het vertrouwen, de 17 miljoen mensen volgden massaal de regels. Je ziet wel scheurtjes ontstaan. We vertrouwen de burgers niet geheel, er worden boetes ingesteld. De politieke partijen hebben uiteraard ook hun eigen belangen. Experts spreken elkaar soms tegen en ook niet iedereen vertrouwt alles. Zo gingen de basis- en middelbare scholen dicht, omdat de ouders en de docenten het niet vertrouwden. Diverse verpleeghuizen protesteren openlijk tegen het aanhoudende bezoekverbod, omdat zij toch een andere visie op het doel hebben. De persconferentie van 21 april had dat vertrouwen moeten bestendigen – maar dat ging niet goed. Vooral de verwijzing “We zijn zo braaf geweest, nu mogen we toch wel meer?” gaf aan dat veel meer was verwacht.

Het gedeelde doel? Hanteer transformationeel leiderschap (6) . In deze crisis is dat een lastige. Transformatie naar het nieuwe normaal – zonder te weten wat dat is? Of is het transformatie terug naar het oude. Ook hier zie je verschillende visies. Iedereen wil zijn stokpaardje inbrengen: naar een diervriendelijke veeteelt, naar een milieuvriendelijke landbouw, naar CO2-neutraal vervoer, naar een wereld die minder internationaal is etc. Zelfs het einde van de voetbalcompetitie lijkt nog goed voor weken van gesteggel. Werk via zelforganisatie (7). Die oproep kwam er: kom met plannen voor een anderhalvemeter-maatschappij. Iedereen aan de slag. En toen niet alle plannen gehonoreerd werden, was er bij partijen teleurstelling. Bovendien zag niet iedereen een oplossing (kroegen bijvoorbeeld). Vallen zij nu buiten de boot? Hier was wellicht een verwachting gewekt die niet waargemaakt kon worden. Zelforganisatie kan alleen als de overheid (de leiding) de voorwaarden daarvoor schept, en moet dan van onderen komen. Oproepen tot zelforganisatie en dan vervolgens de plannen in de kiem smoren is eigenlijk hoe het niet moet. Maak gebruik van creativiteit (8). Ik zie die niet echt bij onze overheid, maar dat is dan ook niet de vraag. Zij stimuleren – bijvoorbeeld met de oproep – juist creativiteit. Een aardig manco is de gebruikersparticipatie (9) en belanghebbenden dialoog (10). Wie is de gebruiker hier? Daarvoor is het hogere doel nodig. En dat weten we niet. Is het zo snel mogelijk uit deze crisis, de zwakkere medemens beschermen, corona uitroeien, … ? De zorg zit aan tafel. Is dat dan de gebruiker? In dat geval is het hogere doel: de zorg ontlasten. In projectmanagement lijkt de zorg niet een echte gebruiker, maar een leverancier. Die moet ook aan tafel. Dat de dialoog met zoveel belanghebbenden niet altijd lekker gaat lezen we regelmatig in het nieuws. Werk resultaatgericht waar het past (11). Kortetermijnresultaten waren helder: niet over de grens van de opgeschaalde IC-capaciteit. De huidige te bereiken resultaten zijn zorg gericht: reguliere zorg weer opstarten en IC-gebruik binnen de standaard normen.

Kortom Het is natuurlijk een beetje mank om een (inter)nationale crisis te vergelijken met een chaordisch project. Maar de theorie van Nicoline Mulder biedt wel een handvat. De aanpak lijkt het merendeel van de interventies op te volgen. En daarmee is de vraag beantwoord: crisismanagement en projectmanagement lijken wel degelijk op elkaar. Crisismanagement kan profiteren van de inzichten in projectmanagement.

Waar kan onze regering verbeteren? Met name op de lange termijn: wat is het hogere doel? En kijk vervolgens kritisch wie je aan tafel hebt zitten als gebruiker. En vanuit mijn persoonlijke overtuiging: breng slecht nieuws zo snel mogelijk. Bij de start van de maatregelen leek mij één ding vast te staan: dit gaat lang duren, in september gaan we echt niet gewoon open. We mogen blij zijn als dat met Kerst al zover is. Ik ben opgelucht dat ik die keuzes niet hoef te maken in mijn werk. Ik kan en wil niets anders doen dan de regering vertrouwen dat ze de juiste keuzes maken. Wellicht kunnen ze wat met deze analyse.

Steven Nijhuis, bestuurslid IPMA-NL voor onderwijs en onderzoek. Met dank aan Nicoline Mulder voor haar feedback.

Volgende artikel: Rewind