BOEK

Risicoleiderschap - Doelgericht omgaan met onzekerheden

BOEK

Risicoleiderschap - Doelgericht omgaan met onzekerheden

Titel: Risicoleiderschap - Doelgericht omgaan met onzekerheden
Auteur: Martin van Staveren

Als iets een zekerheid is, dan is het dat onzekerheden veel invloed hebben op projectexecutie. Het boek ‘Risicoleiderschap - Doelgericht omgaan met onzekerheden’ combineert inzichten over leiderschap en over risicomanagement en geeft een visie op risicoleiderschap. Risicoleiderschap is die vorm van leiderschap waarbij vanuit een doelgerichte focus risicogestuurd gewerkt wordt. “Een risicoleider subjectiveert, kwalificeert en gaat om met risico’s, benut daarvoor bestaande processen en is als zodanig een rolmodel.”

Martin van Staveren, auteur van het boek, heeft een technische en bedrijfskundige achtergrond en promoveerde op het implementeren van risicomanagement in organisaties. Als adviseur, docent en trainer is hij in dit vakgebied actief.


Leiderschap in onzekere tijden
In het boek beschrijft Van Staveren 20 essentiële vaardigheden voor mensen die in hun organisatie risicoleiderschap willen tonen. Hij houdt een gloedvol betoog dat niet juist de risicomanagers maar anderen in een (project)team risicoleiderschap zouden moeten tonen. In die zin biedt hij een interessant alternatief voor de vaak toegepaste instrumentele aanpak waarbij een risicomanager eigenaar is van het risicodossier en van alles wat over risico’s daarin is opgeschreven, terwijl de andere (project)teamleden ondertussen zorgeloos met andere dingen bezig zijn.


In het boek stelt Van Staveren dat in de tegenwoordige VUCA (Volatility, Uncertainty, Complexity, Ambiguity)-wereld organisaties baat hebben bij medewerkers die, ongeacht hun rol, om kunnen gaan met onzekerheden, verantwoordelijkheid nemen voor het identificeren van doelbedreigende onzekerheden en die in staat zijn om maatregelen voor het omgaan met die onzekerheden te beoordelen, te implementeren en te evalueren. Hierin zit geen verschil tussen de risicostappen bij risicomanagement en bij risicoleiderschap. Van Staveren trekt de parallel met de verschillen tussen management en leiderschap. Waar management streeft naar stabiliteit en efficiency, gaat het bij leiderschap om het omgaan met dynamiek door activiteiten te ontplooien die vorm en invulling geven aan visie, missie en strategie van een organisatie.

Kern van risicoleiderschap
Net als bij leiderschap is er formeel en informeel risicoleiderschap te ontplooien. Kernwoorden voor risicoleiderschap zijn de 4D’s: doelgerichtheid, diversiteit, durven en doen. Het boek leidt hieruit zes kenmerken van een risicoleider af. Borging van het risicogestuurde werken van deze leiders is volgens de auteur te bereiken door de reguliere werkprocessen risicogestuurd te maken.


Ongeveer de helft van het boek omvat de beschrijving van de vaardigheden voor riscioleiderschap en hoe iemand die kan ontwikkelen. Iedere vaardigheid is te koppelen aan één van de 4D’s. Zo zijn er vaardigheden gericht op het centraal stellen van doelen, vaardigheden gericht op het omgaan met de diversiteit van risicopercepties bij betrokkenen, vaardigheden gericht op het durven omgaan met c.q. toestaan van onzekerheden en vaardigheden gericht op het ontwikkelen en uitvoeren van risicosturing op individueel en organisatorisch niveau.


De beschrijvingen van de vaardigheden zijn geïllustreerd met praktijkvoorbeelden en onderzoeksresultaten. Dit alles geeft menigeen waarschijnlijk vaak een feest van herkenning. Toegepaste praktijken blijken al (onbewust) onderdeel te zijn van een groter geheel. In dat opzicht helpt het boek goed om de intuïtieve onderdelen, die iedereen wel hanteert in zijn/haar aanpak van het omgaan met onzekerheden, te plaatsen in het geheel van risicobeheersing. In die zin verhoogt het lezen van de vaardigheden het bewustzijn om op een passend moment risicosturing toe te voegen aan de dagelijkse gang van zaken.

De auteur geeft zelf de terechte tip om de vaardigheden in delen te lezen en ze stapsgewijs ook in de praktijk te gaan brengen. De uitgebreide beschrijvingen zijn iedere keer samengevat in 5 aandachtspunten over het denken en doen in het kader van de betreffende vaardigheid. Vanuit de samenvattingen kan de lezer de vaardigheden selecteren die op dat moment voor hem of haar het meest relevant zijn om verder te bestuderen.


Risicoleiderschap in projecten
Het boek voegt een aantal elementen toe aan de praktijk voor risicobeheersing in projecten. Risicoleiderschap is een waardevolle aanvulling op de breed toegepaste gestructureerde methodieken van risicomanagement. Vooral bij aanvang, in eerdere fasen van een project, als (uitvoerings)risico's nog niet SMART benoembaar zijn, kan risicoleiderschap een effectieve en efficiënte benadering zijn. Het geeft een benadering die breder is dan de (pseudo)kwantitatieve analyse van tastbare ongewenste gebeurtenissen. Een ander element is de nadruk op vaardigheden, in plaats van op instrumenten en methodieken. Dat maakt het boek vooral een naslagwerk voor eigen ontwikkeling en minder een handboek.

En wat betekent risicoleiderschap nu voor de traditionele risico-alerte rollen binnen een projectteam, voor het management van dat team en voor de risicomanagers? Hun rol verschuift naar het opvoeden van de rest. Het is hun taak om het oplossend vermogen van andere teamleden vergroten. Hoe het boek daaraan kan bijdragen? Met de beschreven instrumenten ‘risicocarrousel’ en ‘risicogestuurd moreel beraad’ zijn anderen door hen te betrekken en mee te nemen in de risicogestuurde manier van werken. Of de gehele doelgroep, de risicoleiders van morgen, het boek zelf tot zich gaan nemen is de vraag. De vorm en de uitgebreide beschrijvingen zullen het boek eerder in de smaak doen vallen bij lezers die al actief zijn met risicobeheersing. Aan hen de opdracht om de overdracht aan anderen vorm te geven. Wellicht dat een aanvullende publicatie daaraan kan bijdragen. Al met al een boek dat het perspectief op risicobeheersing verbreedt en uitdagingen biedt voor de ambitieuze projectprofessional die zijn/haar projectteam risicobewuster wil laten acteren.

Over de recensent:
Jan-Floor Troost (Jan-Floor.Troost@ATOsborne.nl) opereert als Manager Projectbeheersing en Contractadviseur in de wereld van projecten op het gebied van rail- en weginfrastructuur, water en mobiliteit bij partijen als Rijkswaterstaat, ProRail en andere (semi-)overheden. Ook treedt hij op als organisatieadviseur en trainer/coach. AT Osborne is een management- en consultancybureau met 150 specialisten. AT Osborne draagt inmiddels al 50 jaar aan bij aan verbetering van de leefomgeving met duurzame oplossing voor complexe problemen. De medewerkers van AT Osborne adviseren overheden, maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven op het gebied van ruimtelijke, organisatorische en juridische vraagstukken.

Volgende artikel: Impact