HART VOOR HET VAK

Herontdekking van de ‘kracht van klein’

Interview met Edwin Brugman, directeur VvAA

Ledenorganisatie en dienstverlener VvAA opereert in het hart van de gezondheidszorg in dienst van ruim 120.000 medici, paramedici, (para)medisch studenten en zorginstellingen. Sinds haar oprichting in 1924, is VvAA uitgegroeid tot een partner voor alle zorgprofessionals tijdens hun hele levensloop. VvAA is netwerkpartner, ledencollectief, verzekeraar, adviseur en financieel dienstverlener. Daarnaast faciliteert VvAA discussies over belangrijke thema’s in de zorg. Denk hierbij aan bezieling, regeldruk en de rol van de zorgverzekeraar. Directeur Edwin Brugman vertelt over de belangrijkste uitdagingen van projecten in de zorg en wat de voorwaarden zijn voor succesvolle zorgprojecten.

Dit artikel is eerder gepubliceerd in ‘Projectmanagement op Maat’, Ariane Moussault (2018).

Een van de onderscheidende kenmerken van projecten in de zorg is dat we met mensen werken. Nou zou je zeggen dat alle projecten ‘met mensen werken’, maar in de zorg is het onderwerp van de projecten zelf in de meeste gevallen ook ‘een mens’. Deze extra menselijke factor maakt projectmanagement in de zorg vele malen uitdagender en vaak ook complexer. Veel projecten zijn geïnitieerd om economische redenen en vaak wordt er daarom vooral eerst gerekend.

Helaas gaan managers vervolgens vaak uit van gemiddelden als resultante van dat rekenwerk. Een patiënt is echter nooit een gemiddelde en dat geldt natuurlijk ook niet voor een zorgverlener. Een patiënt is en blijft een mens met zijn individuele eigenaardigheden, alle Gausskrommen ten spijt. Puur economische uitgangspunten verhouden zich in de praktijk slecht tot de bezieling van de mensen in het vak. Zorgprofessionals willen de patiënt helpen, ze zijn niet a priori geïnteresseerd in getallen en zeker niet in gemiddelden.


Schijncontrole

Volgens mij mislukken projecten in de zorg vaak omdat ze ergens in een kamertje achteraf en op papier bedacht worden, ver van de professionals in de praktijk en regelmatig met een financieel knelpunt als aanleiding. Niet dat ik financiën niet belangrijk vind, maar de vraag is of het uitgangspunt dan goed is. Het waargenomen knelpunt wordt vaak opgelost door een nieuwe regel of procedure in te voeren. Dat geeft het management dan een gevoel van controle. Je kunt je afvragen of het geen ‘schijncontrole’ is. Regels zijn ergens voor, maar we hebben er al zoveel in de zorg. We moeten wel blijven nadenken waar de regel voor is, wat voor effect je ermee wilt bereiken en wat het kost. Het is bijvoorbeeld verplicht voor elk ziekenhuis om sterftetabellen bij te houden. Sterftetabellen worden gezien als een indicator voor de kwaliteit van een ziekenhuis. Probleem is dat ziekenhuizen niet zomaar met elkaar vergeleken kunnen worden, dus wat zeggen die getallen nu werkelijk? Nog een groter probleem is dat er ook werkelijk op die getallen wordt gestuurd. Dat kan ertoe leiden dat een persoon niet meer in een ziekenhuis wordt geaccepteerd, als hij een te grote kans loopt daar te overlijden. Daardoor zouden de sterftecijfers omhoog gaan en dat is niet goed voor de naam van het ziekenhuis. Dat kan toch niet de bedoeling zijn geweest van die regel?

Om de goede projecten te kiezen, is een eerste belangrijke stap de analyse van het probleem. Zorgprofessionals zijn heel erg goed in data-analyse en in de nuancering daarvan. Laat hen de probleemanalyse bekijken, voordat er een conclusie wordt getrokken. Als de analyse wordt erkend en het waargenomen probleem inderdaad belangrijk genoeg wordt gevonden om aan te pakken, vraag dan wat ervoor nodig is om er wat aan te doen. Vraag om hulp. Faciliteer, maar ga niet lopen ‘managen’. Zorgprofessionals willen graag worden geholpen, mits ze zelf de touwtjes in handen kunnen houden. En dat is logisch, want zíj moeten de zorg verlenen, samen met hun collega’s. Geef ze de mogelijkheid te beslissen of er een project moet worden geïnitieerd om het probleem op te lossen. Nodig ze tenminste uit als lid van de stuurgroep als er een project start.

Beweging tegen regeldruk

We zijn als VvAA samen met de beweging Het Roer Moet Om gestart met het initiatief (Ont)regel de Zorg. Een steeds groter wordende beweging met als doel onzinnige regels in de zorg aan te pakken. In dit initiatief wordt expliciet de input van de zorgprofessionals gevraagd. Een in augustus 2017 geïnstalleerde ‘denktank’ met daarin jonge en frisse denkers die in verschillende richtingen zijn afgestudeerd gaat het professionals in gesprek om de door hen ervaren administratiedruk te inventariseren. Minister Schippers bevestigt dat de enige manier om administratiedruk op te lossen ‘van onderop’ is en door ‘anders te kijken’. We weten nog niet wat eruit gaat komen. We beginnen met een brede inventarisatie en starten tegelijkertijd een dialoog met verschillende groepen en stakeholders in de zorg. Al deze input komt samen in een speciale werkconferentie medio november waar we met mensen uit het veld letterlijk aan de slag gaan met voorstellen voor verbetering. (Inmiddels heeft die conferentie plaatsgevonden. Meer informatie over de huidige samenwerking tussen VvAA en Het Roer Moet Om is te lezen via: https://www.vvaa.nl/landingspagina/ont-regel-de-zorg, red.)


‘Agile’

Veel projecten in de zorg zijn zo complex, dat je er vooraf geen plan voor kan maken. In 2013 bijvoorbeeld lag er een wetsvoorstel waar we het echt mee oneens waren. Dit voorstel zou bewerkstelligen dat Nederlandse patiënten en consumenten niet meer vanzelfsprekend recht zouden hebben zelf hun zorgverlener te kiezen. De zorgverzekeraar zou dat voor hen moeten bepalen. Dat zou de vertrouwensrelatie tussen patiënt en zorgverlener ernstig aantasten. We zijn begonnen met het schrijven van een blog. Die blog explodeerde, zoveel reacties kregen we. Daarna hebben we een brief geschreven naar de Tweede Kamer, maar dat had niet tot effect dat het wetsvoorstel sneuvelde. Toen zijn we een petitie gestart waar we meer dan 120.000 handtekeningen voor kregen. Die hebben we aan de leden van de Eerst Kamer aangeboden. We hebben er een soort beweging van kunnen maken. Uiteindelijk hebben drie Kamerleden tegengestemd, waardoor de aanpassing van het wetsvoorstel - bekend als Artikel 13 - kon worden tegengehouden. Een succesvolle aanpak uiteindelijk, in samenwerking met een steeds grotere groep zorgverleners en andere betrokkenen in en uit de zorg. Dan kun je niet alles van tevoren plannen en budgetteren; flexibiliteit is noodzakelijk. Ik heb een beetje een hekel aan het modewoord, maar eigenlijk waren we in retrospectief heel ‘Agile’ bezig, nog voordat het hip werd.

Herontdekking van de ‘kracht van klein’

Er is onlangs een onderzoek gedaan bij de politie over de relatie tussen grootschaligheid en gevoeligheid voor corruptie. Grootschaligheid blijkt tot vervreemding te leiden. De resultaten kun je één op één vertalen naar de problemen in de zorg. Kleinschaligheid en betrokkenheid, daar draait het volgens mij om. De meest succesvolle projecten in de zorg zijn kleinschalig en gebaseerd op zelforganisatie en vertrouwen in het vakmanschap van de professional. Samenwerken en collegiale toetsing zijn hierbij kernwoorden. En natuurlijk betrokkenheid van patiënten.


Een goed voorbeeld van zo’n succesvol project is de Buurtzorg. Buurtzorg is een in 2006 opgerichte thuiszorgorganisatie waar kleine, zelfsturende teams van tien tot twaalf personen werken, bestaande uit (wijk)verpleegkundigen en wijkziekenverzorgenden. Buurtzorg begon met één team. De essentie hier was teruggaan naar de relatie, naar contact maken met de mensen in de wijk en vanuit een vertrouwensrelatie iets opbouwen. Inmiddels zijn er meer dan achthonderd van dit soort kleinschalige teams opgestart.


Bezieling

Dit voorbeeld bevestigt volgens mij dat het bedenken van projecten op basis van gemiddelde cijfers, niet werkt. Gemiddelden zijn cijfers, terwijl het niet gaat om gemiddelde mensen of gemiddelde problemen. Het gaat om de werkelijke praktijk, waar speciale individuen met specifieke problemen mee leven. Bepaal wat in de praktijk nuttig is om te doen. Start met een pilot, met zorgverleners in de lead. Betrek patiënten erbij. Een pilot is kleinschalig en levert daarom maar weinig risico op. Dat maakt het onnodig om er allerlei regels en procedures omheen te bouwen. Hierdoor kan de zorgprofessional zelf bepalen en zelf kiezen. Dan krijg je de bezieling terug, die de basis vormt voor kwalitatieve zorg.

Edwin Brugman, directeur VvAA

Volgende artikel: Nieuws & Events